Hurrengo ekitaldiak

Aza 8
Abu 31
Naturako 90 elementu kimikoak eta hauek duten desagertzeko arriskua
Elementu kimikoen kuboak

TAULA PERIODIKOA: unibertsoa osatzen duten elementuak

Erakusketa

Nazio Batuen Erakundeko Batzar Nagusiak honela aldarrikatuta 2019. urtea Taula Periodikoaren Nazioarteko Urtea da (#IYPT2019) izan ere, aurten 150 urte betetzen ditu Dimitri Ivanovich Mendeleiev errusiar zientzialariak 1869. urtean sortutako elementu kimikoen taula periodikoak. Taularen azken bertsio honetan, elementuak bakoitzaren atomoen ezaugarrien arabera antolatzen dira.

Erakusteketa honetan ezagutarazi nahi dugu zenbaterainoko garrantzia izan duen Taula Periodikoaren asmakuntzak, baina, aldi berean, Elhuyar anaien aldeko omenaldia ere bada; izan ere, 1783. urtean Elhuyar anaiek wolframa isolatzea lortu zuten hemen, Bergaran, 1778. urtean, Bergarako "Seminario Patrióctico Bascongado" erakundean sortutako Laborategi Kimikoan.
 

1. Aretoa: Taula periodikoaren bilakaera

Taula periodikoaren sorrera zientziaren historiako jazoera adierazgarrietako bat da. Lehendabiziko aretoan taula periodikoa dago erakusgai modu interaktiboan. Hala, haren funtzioa eta haren bilakaera azaltzen dira egun duen konfiguraiora iritsi arte. Gainera, hura osatzen duten elementu kimiko bakoitzaren ezaugarraik ageri dira.

2. Aretoa: Wollframioaren aurkikuntza eta Elhuyar anaiak

Ikerketa zientifikoak gertaera, datu, erlazio edo lege berriak ematea proposatzen du. Bergaran Elhuyar anaiek wolframio isolatzea lortu zuten 1783. urtean metodo zientifiko bat erabiliz. Bigarren eremu honetan wolframioaren aurkikuntza eta Bergarak aurkikuntza horretan izandako garrantzia jorratzen dira.

3. Aretoa: Oparotasunaren taula

Azken areto honetan ezagutuko dugu Kimikako Europako Elkarteak (EuChemS) sortu eta Europako Parlamentuan 2019an aurkeztutako Oparotasunaren Taula. Taula periodiko horretan elementu kimiko naturalak jasotzen dira eta horietako bakoitza Lurrean oparoa ala urria den islatzen da. Oparotasunaren taul alagungarri izango zaigu zein baliabide babestu behar ditugun ulertzeko, izan ere, datozen urteetan horien hornidura arrisku larrian dago.

Uzt 15
Amaia Arranz Jordanian laginak jasotzen

Gure elikaduraren sustraiak. Ekialde Hurbileko ehiztari-biltzaile eta lehen nekazarien elikagaiak

Hitzaldia

Hizlaria: 
Amaia Arranz Otaegi

 

NBEk landareen osasunaren urtea zinedatu du 2020. urtea. Haubereziki lotuta dago abereen eta gure elikadurari. Horri helduta, Amaia Arranz Otaegui (Tolosa, 1987) arkeologoak lehen elikagaien inguruko hitzaldia eskainiko du.

Hizlariaren profila

Amaia Arranz ezaguna egin zen orain arteko ogi zaharrenaren aztarnak aurkitu zituenean. Amerikako Arkeologia Institutuarentzat (AIA) bere eta bere taldearen aurkikutza 2018ko hamar garrantzitsuenetako bat izan zen. Ikusi AIAren Archaeology aldizkariaren artikulua.

Hitzaldiaren nondik norakoak

Garia, garagarra, dilistak, ilarrak... Gaur egun ezingo genuen imaginatu gure elikadura landare horiek gabe. Gure dieta eta gastronomiaren oinarri dira. Baina, gurera soilik duela 7.000 urte inguru iritsi ziren, Ekialde Hurbileko Neolito garaiko gizarteen eskutik. Hitzaldia honetan gaur egun jaten ditugun elikagai nagusi horien historia kontatuko dugu, gizakiak lehendabizi ustiatu zituenetik, haien etxekotze eta hedapenera arte.

Noiz hasi zen gizakia zerealak eta leguminatxoak landatzen? Zein faktoreek bultzatu zuten landareen etxekotze prozesua? Nola aldatu zuen gure dieta nekazaritzan sorrerrak? Ikerlari ugari izan dira galdera horiei erantzuna ematen saiatu direnak. Bigarrem mundu gerra ezgeroztik, asko izan ziren Ekialde Hurbilera jo zuten arkeologoak, nekazaritzaren lehen zantzuak bilatzeko helburuz. Orain arte uste izan da prozesu hori Neolito garaian gertatu zela, duela 10,000 urte. Gaur egun aldiz, usteak oso bestelakoak dira. Neolito aurreko ehiztari-biltzaleei egozten zaizkie Neolito garaian gertatu ziren prozesu nagusien oinarriak.

Gainera, azken urteetan, zerealen garrantzia berrikusten ari gara; zereal eta leguminatxoez gain hasierako gizarte nekazariek beste hainbat landare basati ustiatzen baizituzten. Hitzaldi honetan prozesu nagusi honen gakoak berrikusiko ditugu, eta aldi berean etorkizunerako ditugun erronkak azaldu.

Hizkuntza: 
Euskaraz
Non: 
Laboratorium Bergara museoa eta online